Devamsız işçi işten çıkartılabilir mi?

Okurumuz Gülizar Ay, "Çalışanlarımızdan birisi bir ay içerisinde 3 kez izinsiz ve mazeretsiz işe gelmemiştir. Bununla ilgili tutanak yazılmış savunması alınmış işine son verilmiştir. Ay içerisinde 3 kez izinsiz işe gelmemiş 2 kez de izin alarak işe gelmemiştir. SGK günü olarak biz bu 5 günü ödemek zorunda mıyız?" diyor.

Keyfi devamsızlık yapılması halinde, bu süreye ait günlerin ücretinin ödenmesi zorunlu değildir. Devamsızlık yapan işçinin iş sözleşmesi hemen feshedilmemelidir. Eksik günlerle ilgili tutanak düzenlenmeli ve SGK eksik gün nedeni olarak devamsızlık belirtilmelidir. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 25'inci maddesinin (II) numaralı bendinin (g) alt bendinde, "işçinin işverenden izin almaksızın veya haklı bir sebebe dayanmaksızın ardı ardına iki işgünü veya bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil gününden sonraki iş günü yahut bir ayda üç işgünü işine devam etmemesi" halinde, işverenin haklı nedenle tazminat ödenmeden iş sözleşmesini feshetme imkanının bulunduğu kurala bağlanmıştır.

Malulen emeklilikte püf noktaları

Malulen emeklilik, koşulları gerçekleştiren engellilere tanınan ve emeklilik yaşı beklenmesi gerekmeyen önemli bir haktır. Malulen emeklilikte bazı önemli püf noktaları var. Okurlarımızın malulen emeklilikle ilgili herhangi bir hak kaybına uğramamaları için açıklamalarımızı dikkatli incelemelerini ve haklarını aramalarını tavsiye ediyoruz.

Öncelikle çalışma gücünü en az yüzde 60 oranında yitirdiği, SGK tarafından yetkilendirilen sağlık hizmet sunucularının sağlık kurullarınca düzenlenecek raporlar ve dayanağı tıbbi belgelerin incelenmesi sonucu, SGK Sağlık Kurulunca tespit edilen sigortalılar, malul sayıldığını belirtmeliyiz. Özellikle SGK Sağlık Kurulunun bu konularda oranları çok düşürdüğünü ve malulen emekliliğin zorlaştırıldığını söylemeliyiz.

Lise stajı emekliliği etkilemez.

Okurumuz Ali Çağlar, "1998-1999 yıllarında endüstri meslek lisesi gıda teknolojisi bölümünü okurken lise son sınıfta bir gıda fabrikasından SGK sicil nosu verilmiştir. SGK kayıtlarında sicil numaram var ama prim gün sayım gözükmüyor. 2005 yılında memur olarak göreve başladım. 1998 yılındaki SGK numaram emekliliğimde bir indirim durumu lehime sağlar mı?" diyor.

Emeklilik yaşı yükseliyor mu?

Fısıltı gazetesinde yer alan haberler inanılmaz bir hızla yayılıyor. Okurumuz Emel Kural, "Ben 1968 doğumluyum, şu anki yasayla 47 yaş, 5450 gün ile emeklilik hakkım var. Şu an yeni yasa çıkarılacak olursa; ben 2015 yılında emekli olma hakkını elde ediyorum, bu durum beni de etkileyecek mi? Yani emeklilik yaşım değişecek mi? Çünkü 2015 yılı sonrası aylık bağlanacaklar 53 yaşa yükseltilmesi konuşuluyormuş. Bunda 2015'te emekli olacaklar da mı etkilenecek? Yoksa 2016 da olacaklar mı?" diyor.

Elbette konu emeklilik olunca herkeste bir tedirginlik yaşanıyor. Önceki gün bir yakın arkadaşımla konuşurken, emeklilik yaşının düzeltileceği tedirginliği ile birçok kişi emeklilik başvurusu yaptığını ifade etti. Hemen belirtelim ki, emeklilik yaşının tespitinde halihazırda geçerli uygulama aynen devam ediyor. Bir değişiklik yapılmış değil.Ülkemizde erken yaşta emeklilik hakkından faydalananların sayısı azaldıkça, emekli olanların yaş ortalaması artıyor. Yani, her geçen yıl emekli olanların ortalama yaşı önceki yıllara göre artış gösteriyor. Fakat hali hazırda çalışanların işe giriş tarihlerine göre değişen emekli yaşını artırmıyor.

Emeklilik hesabında 18 yaş öncesi primler ve yaş büyütme

Emeklilikte en çok karşılaşılan sorunlardan ikisi, 18 yaş altı sigortalılık ile mahkeme kararıyla yaşını büyütenlerin emeklilik sorunlarıdır. Bugün biz de her iki konuyu okurlarımızla paylaşalım istedik. Zira emeklilik hesabında bu iki konuyu dikkate almayanlar daha sonra sükutu hayale uğrayabilmektedir.

18 yaş öncesi ödenen primler...

SGK uygulanmasında, 18 yaşından önce uzun vadeli sigorta kollarına tabi olanların sigortalılık süresi, 18 yaşını doldurdukları tarihte başlamış kabul edilmektedir. Bu tarihten önceki süreler için ödenen uzun vadeli sigorta kollarına ilişkin primler ayrıca prim ödeme gün sayılarının hesabında dikkate alınmaktadır.

Denkleştirme çalışmasında ücret nasıl ödenmeli?

Okurumuz M. D., "Bizim iş yerinde sendika da kabul ettiği için denkleştirme uygulaması getirildi. Şimdi biz mesaiye kaldığımız zaman yüzde 100 zamlı ücretle çalışıyorduk. Yani 20 TL yerine 40 TL alıyorduk. Şimdi denkleştirme yapılınca 1 e 1 diyorlar, bu doğru mu? Bizim fikrimize göre bunun 1'e iki olması gerekmiyor mu?" diyor.

Deneme süresinde işçinin hakları

Okurumuz Eren Sağlam “İşe girdikten 60 gün içinde, işten çıkarılan bir işçi, hangi durumlar için iş mahkemesinde hakkını arayabilir?” diyor.

İş sözleşmesi ile bir işyerinde çalıştırılmaya başlanan işçinin, işyerini ve işvereni tanıyarak çalışma koşullarını incelemesi, işverenin de işçiyi tanıyıp işçinin çalışma sisteminin işyerine uygun olduğuna hüküm verilebilmesi için iş sözleşmesine Kanun’da belirtilen şekilde deneme süresi konulabilmektedir.

Deneme süresi, işçi veya işverene deneme süresi içinde iş sözleşmesinin tazminatsız veya bildirim süresine gerek kalmadan feshedilebilmesine olanak tanımaktadır. Deneme süresinde işçi, çalışması karşılığında ücret alır, sendikaya üye olabilir, greve katılabilir. İşçiye yasalarla sağlanmış tüm haklardan yararlanabilir.

SGK’da Çifte Sigorta Olur Mu?

Okurumuz Ahmet Gügük, “Bağ-Kur hakkında bir şey sormak istiyorum. Hiç bir kamu kurumundan net bir cevap alamıyorum. Konu hakkındaki yorumunuz nedir?Şu anda aktif olarak bir firmada sigortalı olarak çalışıyorum. Aynı zamanda ortağı olduğum bir limited şirket var. Ayrıca yeni bir firma kurmak istiyorum. Mesleğim gereği o firmada genel müdür olmam gerekiyor. Şu anda aktif sigortalı olarak çalışırken firmayı kurar ve genel müdür olursam, Bağ-Kur’a geçer miyim? Yoksa sigortalılığım devam eder mi?”diyor.

SGK mevzuatında, en çok sorun yaşanan konulardan birisi olan SSK ve Bağ-Kur çalışmalarının çakışması geçen yıl torba kanunla düzeltilerek önemli bir mağduriyet önlenmiş oldu. Yeni düzenlemeye göre, sigortalının 4/a (SSK) ve 4/b (Bağ-Kur) sigortalılık statüleri ile 4/c (Emekli Sandığı) kapsamında sigortalılık statüsüne aynı anda tabi olacak şekilde kanun kapsamına girmesi halinde öncelikle 4/c (Emekli Sandığı) kapsamında sigortalı sayılacak.

Borçlu Bağ-Kur’luya sağlık yardımı yok

Okurumuz Mehmet Çimen, “Babamın 8 bin lira Bağ-Kur borcu var. Şu anda babamın felç tedavisini yaptıramıyorum. Maddi durumum olmadığı için borcuda ödeyemiyorum. Ne yapmam gerekiyor? Taksitle ödeme şansım var mı? Ya da babam benim üzerimden sağlıktan yararlanabilir mi?” diyor.

Bağ-Kur’da 18 yaş şart

Okurumuz Engin ÇELİK, “Şirketimizin ortağı 23/04/2012 tarihinde vefat etti. Şirket hisseleri anne ve üç çocuğuna kalmıştır. Rahmetlinin eşi sigortalı olduğunu da belirterek rahmetlinin 18 yaşından küçük olan 3 çocuğu için Bağ-Kur primi ödemek zorunda mıyız?” diyor.

Kıdem tazminatında eski süreler nasıl ödenir?

İşçinin ve işverenin en sorunlu konusu olduğundan olsa gerek bize gelen soruların önemli bir kısmını kıdem tazminatı ile ilgili sorunlar oluşturuyor.

İsmini vermek istemeyen bir okurumuz da, "Bir Firmada 1999 yılında çalışmaya başladım (Sigorta başlangıcım 1987). 2008 yılında emekli oldum. İşyeri 1 günlük giriş -çıkış işlemi yaptı ve ben aynı iş yerinde çalışmaya devam ediyorum. 2008 yılında emekli olduğumda işveren kriz sebebiyle tazminatımı ödeyemeyeceğini söyledi. Bende, bütün haklarım saklı kalmak kaydıyla çalışmaya devam edeceğime dair bir kağıt imzaladım ve tazminatımı almadım. Bu yıl işten çıkarken bana 2008 yılındaki maaşım üzerinden hesaplanmış olan tazminatımı verdiler. Ben 2012 Temmuz ayındaki maaşım üzerinden hesaplanması gerektiğini iddia etsem de ispatlayamadım. Böyle olması gerektiğine dair Yargıtay kararları olduğunu da duydum. Bu konuda bana bilgi verebilir misiniz?" diyor.

Sigortasıza dul aylığı bağlanır mı?

Okurumuz S. Akkuş, “Dedem 1924 doğumlu ve 1952 sigorta girişi var. Fakat prim gözükmüyor. Kendisi vefat etti. Bu bilgiler üzerinden biz ninemi emekli etmek istiyoruz. Dul aylığı bağlanması için hangi koşullar gerekiyor ve ne yapmamız lazım?” diyor.

Okurumuzun sorusu bir çok kişiyi yakından ilgilendiriyor. 1.10.2008 tarihinden sonra ölen sigortalıların hak sahiplerine;

a) En az 1800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş veya,

b) 4/a bendi kapsamında (SSK) sigortalı sayılanlar için, her türlü borçlanma süreleri hariç en az 5 yıldan beri sigortalı bulunup, toplam 900 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş, olması şartıyla ölüm aylığı bağlanmaktadır.

5 yılı dolduran işçi 20 gün izin kullanır mı?

İzinler işçi-işveren arasında sorun yaşanan konuların başında geliyor. Okurumuz Yakup Bey de diyor ki; "Ben bir iş yerine 08.02.2007'de girdim. 5 yıldan fazla oluyor. İş yeri iznin 20 güne uzamıyor diyor. Ağustosta izne çıkacağım ne yapmam lazım?"

İşçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi, hizmet süresi ve yaşına bakılarak belirlenmektedir. Hizmet süresi; a) Bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dahil) olanlara ondört günden, b) Beş yıldan fazla onbeş yıldan az olanlara yirmi günden, c) Onbeş yıl (dahil) ve daha fazla olanlara yirmialtı günden, az olamayacaktır. Onsekiz ve daha küçük yaştaki işçilerle elli ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi yirmi günden az olamaz. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 56. maddesine göre, yıllık ücretli izin günlerinin hesabında izin süresine rastlayan ulusal bayram ve genel tatiller ile hafta tatili günleri izin süresinden sayılmayacaktır. Uygulamada özelikle 5. yıl izninin kaç gün olarak kullandırılacağı konusu tartışılmaktadır.

İstifa eden işçinin iş arama izni olur mu?

Okurumuz Mustafa Güneş, "İşyerinden istifa ederek ayrılacağım. Henüz bir iş bulmuş değilim. Benim duyduğuma göre, iş arama izni var imiş. Bana bu hakkın kullandırılması gerekir mi? Nasıl kullanacağım, toplu kullanabilir miyim?" diyor.

Belirsiz süreli iş sözleşmelerinde işçi ve işverenin sözleşmenin feshinde önce durumu karşı tarafa bildirme yükümlülüğü bulunmaktadır. Ani feshin sonuçlarını hafifleten bir önlem olarak düşünülen ihbar süresinde işçi, iş saatlerinde günde iki saatten az olmamak üzere iş arama izni kullanır. İhbar tazminatı İş Kanunu 17'nci maddesinde düzenlenmiş olup, iş sözleşmeleri;

a) İşi altı aydan az sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak iki hafta sonra,
b) İşi altı aydan birbuçuk yıla kadar sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak dört hafta sonra,
c) İşi birbuçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak altı hafta sonra,
d) İşi üç yıldan fazla sürmüş işçi için, bildirim yapılmasından başlayarak sekiz hafta sonra, feshedilmiş sayılmaktadır.

Staj sigortası borçlanılabiliyor mu?

Öğrencilerin iş hayatına uyum sağlaması, iş hayatını tanımaları ve mesleki yetkinliklerini geliştirmeleri amacıyla eğitim gördükleri okullarda staj yaptırılmaktadır.

3308 sayılı Meslekî Eğitim Kanunu'nda belirtilen aday çırak, çırak ve işletmelerde meslekî eğitim gören öğrenciler hakkında iş kazası ve meslek hastalığı ile hastalık sigortası ile anne-babası üzerinden sağlık yardımı hakkı olmayanlar için de ayrıca genel sağlık sigortası hükümleri uygulanmaktadır.

İşçi ücretinin dörtte biri haczedilebilir.

Okurumuz Osman Aydın, "maaşından icra kesintisinde bir sınır olup olmadığını, haczin hangi tutarları ve ödemeleri kapsadığını" soruyor.

İş Kanunu'nun 35'inci maddesinde, işçilerin aylık ücretlerinin dörtte birinden fazlası haczedilemez veya başkasına devir ve temlik olunamaz. Ancak, işçinin bakmak zorunda olduğu aile üyeleri için hakim tarafından takdir edilecek miktar bu paraya dahil değildir. Nafaka borcu alacaklılarının hakları saklıdır. İşçinin almakta olduğu maaşının ancak dörtte biri haczedilebilir. İkramiye, toplu sözleşme farkı ve nema da ücretten sayılacağından onların da aynı koşullarda haczini engelleyen bir yasa hükmü yoktur.

Prim gününe borçlanma gelecek mi?

Sürekli bir beklenti vardır toplumumuzda. Hemen hemen her af döneminde yoğunlaşan bu prim günlerinin doldurulması talebi, maalesef hiç karşılık bulmamasına rağmen sürekli gündemdedir. İşte okurumuz Engin Cengiz de aynı konuyla ilgili olarak “Babam 1951 doğumlu. 1982 yılında SSK’lı. Fakat çok boş günü var. Dışarıdan ödeyerek 2000 günü doldurduk. Askerlik borçlanmasını da ödeyeceğiz. Kalan eksik günler için bu yıl içerisinde prim affı gelecek mi?” diyor.

İhbar tazminatını alamayan ne yapmalı?

“Çalıştığım şirketten çıkışım verildi. Ama bana ihbar tazminatı ödenmedi. İhbar tazminatı verilmesi gerekir mi? Bununla ilgili ne yapabilirim ve nereye şikayette bulunabilirim?”

İş sözleşmesi, işçi veya işverenin tek taraflı bir irade beyanı ile sona erdirilebilmektedir. Ancak İş Kanunu’na göre, sözleşmeyi sona erdirecek tarafın, biri öteki tarafa kanunda düzenlenen süre kadar önceden bildirimde bulunarak fesih bildiriminde bulunabileceği gibi, bildirim süresine ait ücreti peşin ödeyerek sözleşmeyi feshetmesi mümkündür. Süresi belirsiz veya belli olan akitlerde haklı bir nedenin varlığı halinde süre vermeksizin fesih bildiriminde de bulunabilir.

Sigortalı işe giriş bildirgesi verilmesi

Tek bildirime yönelik 5838 sayılı Kanun'la yapılan değişiklik sonucunda işçi giriş ve çıkışları ile işyeri bildirimleri sadece Sosyal Güvenlik Kurumu'na yapılıyor.

Sigortalı İşe Giriş ve İşten Çıkış Bildirgesi işlemleri, http://app.sgk.gov.tr/SigortaliTescil/amp/loginldap linkinden yapılabiliyor.

01.08.2009 tarihinde yürürlüğe giren düzenleme ile işverenin, işe aldığı işçiler için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na takip eden ayın 15'ine kadar verdiği "İşçi Bildirim Listesi" ile iş sözleşmesi sona eren işçiler için düzenlenen "İşçi Çıkış Bildirim Listesi,

İşyeri bildirimine ilişkin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ilgili bölge müdürlüklerine bir ay içinde yapılması gereken, "Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge Müdürlüğü İşyeri Bildirgesi",

İşverenler tarafından 15 gün içinde düzenlenerek İŞKUR'a verilmesi gereken "İşten Ayrılma Bildirgesi" uygulamadan kaldırılmıştır.

Ancak, İŞKUR aylık iş gücü çizelgesi uygulaması devam etmektedir.

Bağ-Kur’lunun eş-çocuğuna sağlık yardımı

4/B (Bağ-Kur) kapsamında sigortalı sayılanlardan 60 günden fazla prim ve prime ilişkin her türlü borcu bulunan ve tecil ve taksitlendirme talebi bulunmayan sigortalıların 18 yaş altı çocukları hariç olmak üzere bakmakla yükümlü olduğu kişilerden, genel sağlık sigortalısı olmak için talepte bulunanlardan, kanunun (60/g) bendi kapsamında tescil edilenler de prim ödeyebilecek. 4/B kapsamındaki sigortalılar, bakmakla yükümlü olduğu kişisi olarak sağlık yardımlarından faydalandırılmıyor.